Part of 10300402 การใช้ชีวิตในสังคมดิจิทัล (Living in Digital Society)
บทที่ 8 AI ในชีวิตประจำวัน: แชต สร้างภาพ และติวเตอร์ส่วนตัว
AI ช่วยคุณค้นคว้า เขียน สร้างภาพ และทบทวนบทเรียนได้เร็วขึ้น แต่มันตอบผิดได้อย่างมั่นใจ จึงต้องใช้คู่กับการตรวจสอบและความรับผิดชอบของคุณเอง บทนี้อธิบายว่า AI ทำงานอย่างไรโดยสังเขป สอนเขียนคำสั่ง (Prompt) ให้ได้ผลดี และให้คุณทดลองใช้เครื่องมือฟรี 4 งาน
บทนี้ใช้เวลาบรรยาย 2 ชั่วโมง 2 สัปดาห์ และมี Lab 4 งานให้ทำนอกเวลา
เป้าหมายการเรียนรู้
เมื่อจบบทนี้ คุณจะ
- LLO8.1 อธิบายความแตกต่างของ AI, Machine Learning, Deep Learning และ Chat AI รวมทั้งข้อจำกัดของเครื่องมือ
- LLO8.2 เขียนและปรับ Prompt ตามสูตร 4 ส่วน แล้วเปรียบเทียบผลก่อนและหลังปรับ
- LLO8.3 ตรวจสอบคำตอบของ AI กับแหล่งที่มา และใช้ AI อย่างรับผิดชอบต่อบุคคลและสังคม
- LLO8.4 ใช้ AI สร้างภาพจากข้อความและใช้ NotebookLM เป็นติวเตอร์ส่วนตัวเพื่อการเรียนรู้
8.1 AI, Machine Learning และ Deep Learning
ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) คือสาขาของวิทยาการคอมพิวเตอร์ที่สร้างระบบให้ทำงานที่ปกติต้องใช้ความฉลาดของมนุษย์ เช่น การเรียนรู้ การจดจำภาพ และการสร้างเนื้อหา คำที่พบบ่อย 3 คำซ้อนกันเป็นชั้น
| ระดับ | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| AI | ระบบที่ทำงานแทนการคิดหรือการตัดสินใจบางอย่างของมนุษย์ | การแนะนำเพลง การจดจำใบหน้า |
| Machine Learning (ML) | AI ที่เรียนจากข้อมูลและปรับปรุงตัวเอง แทนที่คนเขียนกฎทุกข้อ | การคัดกรองสแปม |
| Deep Learning | ML ชนิดหนึ่งที่ใช้เครือข่ายประสาทเทียมหลายชั้น โครงสร้างคล้ายระบบประสาท | การจำแนกภาพ การแปลภาษา |
Chat AI เช่น ChatGPT, Google Gemini และ Microsoft Copilot คือแชตบอทที่ใช้โมเดลภาษาขนาดใหญ่ (Large Language Model: LLM) ซึ่งฝึกจากข้อความจำนวนมาก แล้วสร้างคำตอบใหม่ทีละคำตามความน่าจะเป็น จึงจัดเป็น AI เชิงสร้างสรรค์ (Generative AI) ใช้งานได้หลายแบบ เช่น อธิบายหัวข้อยาก สรุปบทความ ช่วยระดมความคิด แปลภาษา และช่วยเขียนโค้ด
Chat AI ต่างจากเสิร์ชเอนจินอย่างไร
เสิร์ชเอนจินบอกว่าคำตอบอยู่หน้าเว็บไหน ส่วน Chat AI เขียนคำตอบขึ้นใหม่ จึงอ่านได้ลื่นแต่อาจผิดได้ และบางครั้งแต่งข้อมูลหรือแหล่งอ้างอิงที่ไม่มีจริงขึ้นมา ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า การหลอน (hallucination) นอกจากนั้น โมเดลมีวันสิ้นสุดของข้อมูลที่ใช้ฝึก (knowledge cutoff) เว้นแต่เครื่องมือนั้นเปิดให้ค้นเว็บ จึงไม่รู้เรื่องที่เกิดหลังจากนั้น
AI ตอบผิดได้ด้วยน้ำเสียงมั่นใจ สิ่งที่คุณจะนำไปใช้จริง ส่งในงาน หรือใช้ตัดสินใจ ต้องเปิดดูแหล่งอ้างอิงและยืนยันกับแหล่งที่น่าเชื่อถืออย่างน้อยหนึ่งแหล่งทุกครั้ง
8.2 Prompt: เขียนคำสั่งให้ได้ผลดี
Prompt คือคำสั่งที่คุณพิมพ์ให้ AI คำสั่งที่คลุมเครือให้ผลแย่ เช่น "สอนเขียนโปรแกรม" หลักการสองข้อแรกคือ ชัดเจนและเจาะจง (Be clear and specific) และ ให้บริบท (Provide context) ให้ AI รู้ว่าคุณเป็นใคร เกิดอะไรขึ้น และต้องการผลแบบไหน
สูตร Prompt 4 ส่วน
| ส่วน | ถามตัวเองว่า |
|---|---|
| 1. บทบาท | ให้ AI เป็นใคร |
| 2. งาน | ต้องการให้ทำอะไร |
| 3. บริบท | เราเป็นใคร เกิดอะไรขึ้น |
| 4. รูปแบบ | ความยาว ภาษา โครงสร้างของคำตอบ |
ตัวอย่าง Prompt ที่ครบ 4 ส่วน
คุณเป็นเลขานุการที่สุภาพ ช่วยเขียนอีเมลลาป่วยถึงอาจารย์ประจำวิชา ฉันเป็นนักศึกษาปี 1 มีไข้ ขาดเรียนวันจันทร์ที่ [วันที่] ขอไม่เกิน 5 บรรทัด ภาษาทางการ มีหัวเรื่องอีเมล
ส่วนที่ใส่ในเหลี่ยมคือช่องที่คุณต้องเติมเอง ไม่ให้ AI เดาวันที่ให้
ตัวอย่าง Prompt ตามสายงาน
- การตลาด: "ฉันกำลังจะทำแบรนด์เสื้อผ้าออนไลน์สำหรับวัยรุ่นอายุ 15–25 ปีในเชียงใหม่ ช่วยสรุปพฤติกรรมการซื้อของกลุ่มนี้" ได้บริบทและกลุ่มเป้าหมายชัด
- การเขียนโปรแกรม: "ได้ข้อผิดพลาด
Uncaught SyntaxError: Unexpected end of inputจากโค้ดนี้ [วางโค้ด] ช่วยอธิบายสาเหตุและวิธีแก้" - การท่องเที่ยว: "จัดตารางเดินป่าในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เส้นทางธรรมชาติ 1 ชั่วโมง ระยะทาง 3 กิโลเมตร"
8.3 ใช้ AI อย่างรับผิดชอบ
- ตรวจก่อนเชื่อ ดูแหล่งที่มาทุกครั้ง
- ไม่ใส่ข้อมูลส่วนตัว ห้ามใส่เลขบัตรประชาชน รหัสผ่าน หรือข้อมูลของคนอื่น เพราะบริการหลายแห่งเก็บหรืออาจใช้บทสนทนาพัฒนาโมเดล
- บอกว่าใช้ AI ช่วย ระบุชื่อเครื่องมือในทุกงานที่ส่ง
- ไม่สร้างของปลอม ไม่ทำภาพบุคคลจริง ข่าวปลอม หรือผลงานที่ละเมิดลิขสิทธิ์
แต่ละเครื่องมือมีการตั้งค่าของตัวเอง ตัวอย่างเช่น Gemini มีสวิตช์ Keep Activity (เปิด Gemini แล้วไปที่ Settings & help และ Activity) เมื่อปิด แชตต่อจากนั้นจะไม่ถูกนำไปฝึกโมเดลของ Google เว้นแต่คุณส่งฟีดแบ็ก แต่ Google ระบุว่าแชตเหล่านั้นยังถูกเก็บชั่วคราว 72 ชั่วโมงเพื่อให้บริการและรักษาความปลอดภัย และแชตที่ผู้ตรวจทานที่เป็นมนุษย์เคยตรวจแล้วอาจเก็บไว้ได้ถึง 3 ปี โดยไม่ผูกกับบัญชีของคุณ การปิดสวิตช์จึงลดความเสี่ยงได้ แต่ไม่ได้ทำให้ข้อมูลหายไปทันที วิธีที่ปลอดภัยที่สุดยังเป็นการไม่พิมพ์ข้อมูลอ่อนไหวลงไปตั้งแต่แรก ตรวจรายละเอียดล่าสุดได้ที่ Gemini Apps Privacy Hub และหน้านโยบายของเครื่องมืออื่นที่คุณใช้
8.4 สร้างภาพด้วย AI
เครื่องมือสร้างภาพจากข้อความ (text-to-image) รับ Prompt แล้วสร้างภาพใหม่ การบอกรายละเอียด ฉาก แสง มุมมอง สไตล์ภาพ และอารมณ์ ทำให้ได้ภาพตรงใจกว่าพิมพ์สั้น ๆ สองสามคำ
| เครื่องมือ | อยู่ที่ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| Google Gemini | gemini.google.com | แชต ค้นเว็บ และสร้างภาพ ใช้บัญชี Google |
| Microsoft Copilot | copilot.microsoft.com | แชตพร้อมลิงก์อ้างอิง และสร้างภาพ |
| Bing Image Creator | bing.com/create | ฟรีสำหรับบัญชี Microsoft ส่วนตัว (ไม่ใช่บัญชีโรงเรียนหรือที่ทำงาน) สร้างแบบเร็วได้จำนวนจำกัดต่อวัน |
| ChatGPT | chatgpt.com | แผนฟรีจำกัดจำนวนภาพต่อวัน |
| Canva | canva.com | สร้างภาพด้วยเครดิต AI ที่จำกัดต่อเดือน |
แผนฟรี โควตา และชื่อผลิตภัณฑ์เปลี่ยนบ่อยมาก ตรวจหน้าเว็บของผู้ให้บริการก่อนทำงาน ทั้งนี้ ห้ามสร้างภาพบุคคลจริงหรือตัวละครที่มีลิขสิทธิ์ ในงานของรายวิชา
รู้ว่าภาพมาจาก AI หรือไม่
ภาพที่สร้างด้วยเครื่องมือ AI ของ Google ถูกฝังลายน้ำที่มองไม่เห็น (SynthID) และมีข้อมูลที่มาของเนื้อหา (Content Credentials ตามมาตรฐาน C2PA) คุณอัปโหลดภาพหนึ่งภาพ (ไม่เกิน 100 MB) ในแอป Gemini แล้วถามว่าเป็นภาพที่สร้างด้วย AI หรือไม่ ผลบวกหมายถึงเครื่องมือ AI ของ Google สร้างหรือแก้ภาพนั้นทั้งหมดหรือบางส่วน แต่ ผลลบไม่ได้แปลว่าภาพไม่ใช่ AI เพราะอาจมาจากเครื่องมือของค่ายอื่น วิธีนี้จึงเป็นเพียงเครื่องช่วยหนึ่ง ไม่ใช่คำตัดสิน ภาพที่คุณสร้างเองควรระบุเสมอว่าใช้ AI ช่วยและเครื่องมืออะไร
8.5 AI เป็นติวเตอร์ส่วนตัวด้วย NotebookLM
NotebookLM (ในหน้าช่วยเหลือล่าสุด Google เรียกว่า Gemini Notebook) ให้คุณอัปโหลดเอกสารของคุณเอง เช่น PDF บทเรียน แล้วให้ AI ซึ่งตอบจากเอกสารนั้นเป็นหลักช่วยสรุปเนื้อหา สร้างแบบทดสอบและบัตรคำ (Flashcards) แผนที่ความคิด (Mind map) เสียงสรุป (Audio Overview) หรือวิดีโอสรุป (Video Overview) คำตอบมีเลขอ้างอิงกลับไปที่ต้นฉบับ คุณจึงตรวจได้ว่าตรงกับเนื้อหาจริงหรือไม่ ช่วยลดความเสี่ยงจากการหลอน แต่ไม่ใช่การรับประกันว่าถูกทุกประโยค ตัวเลือกบางอย่าง เช่น วิดีโอสรุป อาจใช้ไม่ได้กับภาษาไทยหรือบัญชีของคุณ ให้เลือกอย่างที่ใช้ได้
ปฏิบัติการท้ายบท: Lab 8 ใช้ AI ในชีวิตประจำวันด้วยเครื่องมือฟรี
ทำ 4 งาน รวมในเอกสาร Google Docs ไฟล์เดียว แยกหัวข้อทีละงาน ระบุชื่อเครื่องมือ AI ที่ใช้ในแต่ละงาน ตั้งชื่อไฟล์ LAB8_รหัสนักศึกษา_ชื่อ และแชร์ลิงก์ให้ผู้สอนดูได้
งานที่ 1: ค้นคว้าและตรวจแหล่งที่มา
- เลือกหัวข้อใกล้ตัว 1 หัวข้อ เช่น สุขภาพ การเรียน การเงิน การจัดการเวลา สุขภาพจิต หรือทักษะดิจิทัล
- ใช้ Gemini หรือ Copilot ขอคำแนะนำ 5 ข้อพร้อมลิงก์แหล่งอ้างอิง
- เปิดลิงก์อ้างอิงอย่างน้อย 2 ลิงก์ ดูว่าเนื้อหาตรงกับที่ AI สรุปหรือไม่
- สรุปว่าข้อไหนจะนำไปใช้จริง และเพราะอะไร
ส่ง: ภาพหน้าจอ Prompt และคำตอบ, ลิงก์ 2 ลิงก์ที่ตรวจพร้อมผล "ตรง" หรือ "ไม่ตรง", ข้อสรุป 3–5 บรรทัด
งานที่ 2: ผู้ช่วยเขียน ปรับ Prompt 2 รอบ
- เลือก 1 งาน: อีเมลลางานถึงอาจารย์ อีเมลสมัครฝึกงาน โพสต์ประชาสัมพันธ์กิจกรรม หรือสรุปบทเรียนแบบเข้าใจง่าย
- รอบ 1: พิมพ์ Prompt สั้น ๆ ตามที่คิด
- รอบ 2: เขียนใหม่ตามสูตร บทบาท–งาน–บริบท–รูปแบบ
- เทียบผล 2 รอบ แล้วแก้ข้อความสุดท้ายด้วยตัวเองก่อนนำไปใช้
ส่ง: ภาพ Prompt และคำตอบทั้ง 2 รอบ, ข้อความฉบับสุดท้ายที่แก้เอง, ข้อสรุป 3–5 บรรทัดว่ารอบไหนดีกว่าและเพราะอะไร
งานที่ 3: สร้างภาพจากข้อความ 2 รอบ
- เลือกเครื่องมือฟรี เช่น Gemini, Copilot, Bing Image Creator, Canva หรือ ChatGPT
- เลือกเรื่องที่สนใจ เช่น ธรรมชาติ อาหาร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ งานอดิเรก หรือตัวการ์ตูนที่คิดขึ้นเอง
- รอบ 1: Prompt สั้น ๆ รอบ 2: เพิ่มฉาก แสง มุมมอง สไตล์ภาพ อารมณ์
- ห้ามสร้างภาพบุคคลจริงหรือตัวละครที่มีลิขสิทธิ์
ส่ง: Prompt ทั้ง 2 รอบ, ภาพที่ได้ทั้ง 2 ภาพ, คำอธิบาย 2–3 บรรทัดว่าภาพสื่ออะไร และรอบ 2 เปลี่ยนภาพอย่างไร
งานที่ 4: ติวเตอร์ AI ด้วย NotebookLM
- สร้าง Notebook ใหม่ แล้วอัปโหลดไฟล์บทเรียนบทที่ 8 (PDF)
- ให้ AI สร้างแบบทดสอบ 5 ข้อ และเลือกอีก 1 อย่างจาก Mind map, Audio Overview, Flashcards หรือ Video Overview (เลือกอย่างที่ใช้ได้กับบัญชีของคุณ)
- ทำแบบทดสอบเอง บันทึกคะแนน
- เลือก 1 ข้อ กดดูเลขอ้างอิงของ AI แล้วเทียบกับเนื้อหาจริงว่าตรงหรือไม่
ส่ง: ภาพหน้าจอ Notebook และแบบทดสอบ, ภาพของสิ่งที่เลือกเพิ่ม 1 อย่าง (Mind map, Audio Overview, Flashcards หรือ Video Overview), คะแนนที่ทำได้พร้อมผลตรวจ 1 ข้อ, ข้อสรุป 3–5 บรรทัดว่าจะใช้ AI ช่วยเรียนอย่างไร
เกณฑ์บท 8
| งาน | สิ่งที่ผู้สอนดู | สัดส่วน |
|---|---|---|
| 1 ค้นคว้า | Prompt ชัดเจน ตรวจแหล่งอ้างอิงครบ 2 ลิงก์ | 25% |
| 2 ผู้ช่วยเขียน | Prompt รอบ 2 ดีขึ้นจริง และแก้ข้อความเอง | 25% |
| 3 สร้างภาพ | Prompt มีรายละเอียด อธิบายความต่างของ 2 ภาพ | 25% |
| 4 ติวเตอร์ AI | ทำแบบทดสอบ ตรวจคำตอบกับเนื้อหาจริง สะท้อนคิด | 25% |
ทุกงานต้องระบุชื่อเครื่องมือ AI ที่ใช้ และทำตามกติกาใช้ AI อย่างรับผิดชอบ
สรุป
- AI ครอบ Machine Learning ซึ่งครอบ Deep Learning Chat AI เป็น AI เชิงสร้างสรรค์ที่เขียนคำตอบใหม่ จึงอาจผิดและหลอนได้
- Prompt ที่ดีชัดเจน เจาะจง และให้บริบท ใช้สูตร บทบาท–งาน–บริบท–รูปแบบ
- ตรวจแหล่งที่มา ไม่ใส่ข้อมูลส่วนตัว ตรวจการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวของเครื่องมือ บอกว่าใช้ AI ช่วย และไม่สร้างของปลอม
- สร้างภาพได้ดีขึ้นด้วยรายละเอียดของฉาก แสง มุมมอง และสไตล์ ภาพจาก AI ควรระบุที่มา และการตรวจลายน้ำบอกได้เฉพาะภาพของเครื่องมือที่รองรับ
แบบฝึกหัดท้ายบท
ตอนที่ 1 ฝึกทบทวน
ตอนที่ 2 แบบฝึกหัดเขียนตอบ
เอกสารอ้างอิง
- Google. Gemini Apps Privacy Hub. support.google.com/gemini/answer/13594961
- Google. Verify Google AI-generated images, videos and audio with SynthID. support.google.com/gemini/answer/16722517
- Google. Create a notebook in Gemini Notebook (NotebookLM). support.google.com/notebooklm/answer/16206563
- ลำดับหัวข้อ โจทย์ Lab และกติกาใช้ AI อย่างรับผิดชอบปรับจากสไลด์ประกอบการสอนวิชา 10300402 (บทที่ 8 ฉบับปรับปรุง ก.ย. 2569)