TRL และ BRL: วัดความพร้อมของเทคโนโลยีและธุรกิจด้วยบันได 9 ขั้น

ระดับความพร้อมของเทคโนโลยี (Technology Readiness Level, TRL) เป็นบันได 9 ขั้นที่บอกว่าเทคโนโลยีหนึ่งเดินทางจากหลักการบนกระดาษไปถึงการใช้งานจริงได้ไกลเพียงใด แต่เทคโนโลยีที่พร้อมไม่ได้แปลว่าธุรกิจพร้อม จึงต้องวัดคู่กับระดับความพร้อมของโมเดลธุรกิจ (Business Readiness Level, BRL) และมิติอื่นของนวัตกรรมด้วย

โน้ตนี้อธิบายว่าแต่ละมาตราวัดอะไร มาจากไหน และควรใช้อย่างไรให้เป็นเครื่องมือวางแผน ไม่ใช่แค่ตัวเลขในข้อเสนอโครงการ

TRL: มาตราวัดที่เริ่มจาก NASA

TRL เกิดขึ้นที่ NASA ในช่วงทศวรรษ 1970 เพื่อให้วิศวกรกับผู้บริหารคุยเรื่อง "เทคโนโลยีนี้พร้อมขึ้นยานหรือยัง" ด้วยภาษาเดียวกัน ต่อมาขยายเป็น 9 ระดับในช่วงทศวรรษ 1990 แล้วถูกนำไปใช้อย่างกว้างขวาง เช่น กระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ใช้ประเมินโครงการจัดซื้อ สหภาพยุโรปใช้ในโครงการทุน Horizon 2020 และ ISO 16290 กำหนดนิยามของแต่ละระดับสำหรับระบบอวกาศ

หัวใจของ TRL คือ สภาพแวดล้อมที่ใช้ทดสอบ ยิ่งทดสอบในสภาพที่ใกล้ของจริงมากเท่าไร ระดับก็ยิ่งสูง

หุบเขามรณะระหว่าง TRL 4 ถึง 6

ช่วง TRL 4–6 มักถูกเรียกว่า "หุบเขามรณะ" (valley of death) เพราะทุนวิจัยมักจ่ายถึงระดับที่พิสูจน์ในห้องปฏิบัติการได้ ขณะที่นักลงทุนเอกชนอยากเห็นต้นแบบที่ทำงานในสภาพใกล้ของจริงก่อนลงเงิน ช่องว่างนี้ต้องใช้เงินและเวลามากที่สุดต่อหนึ่งระดับ แต่กลับหาแหล่งทุนได้ยากที่สุด งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยที่อยากออกสู่ตลาดจึงควรวางแผนข้ามช่วงนี้ตั้งแต่แรก

BRL และ KTH Innovation Readiness Level

KTH Innovation Readiness Level พัฒนาโดย KTH Innovation ของสถาบันเทคโนโลยีหลวงสวีเดน เพื่อใช้โค้ชโครงการนวัตกรรม กรอบนี้วัดความพร้อม 6 มิติ มิติละ 9 ระดับ:

BRL เริ่มจากสมมติฐานแนวคิดธุรกิจ (ระดับ 1) ไปจนถึงโมเดลที่ขยายตัวได้ มีรายได้ประจำ และมีกำไร (ระดับ 9) จุดเปลี่ยนสำคัญคือระดับ 5 ที่เริ่มทดสอบบางส่วนของโมเดลกับตลาดจริง และระดับ 7 ที่ลูกค้ายอมจ่ายเงินจริง (product–market fit)

ประโยชน์ของการวัดหลายมิติคือทำให้เห็น มิติที่ตามหลังเพื่อน ซึ่งมักเป็นตัวถ่วงทั้งโครงการ ทีมนักวิจัยมักมี TRL สูงแต่ CRL และ BRL ต่ำ เพราะยังไม่เคยคุยกับลูกค้าจริง ส่วนทีมสายธุรกิจอาจกลับกัน การเห็นภาพทั้ง 6 มิติช่วยให้เลือกงานถัดไปได้ตรงจุด เช่น ออกไปสัมภาษณ์ลูกค้า 20 รายก่อนลงทุนพัฒนาต่อ

ใช้อย่างไรให้เป็นเครื่องมือวางแผน

ผูกระดับกับหลักฐาน ไม่ใช่ความรู้สึก ให้เขียนว่าระดับนั้นพิสูจน์ด้วยอะไร เช่น "TRL 6 = สาย pilot แปรรูปวัสดุเหลือ 4 ตันได้ต่อเนื่อง 2 สัปดาห์ที่โรงงานพันธมิตร" หรือ "BRL 5 = มีลูกค้ารายแรกสั่งซื้อทดลอง" ทีมจะรู้ทันทีว่าต้องทำอะไรเพื่อขึ้นระดับถัดไป

ตั้งเป้าเป็นคู่ เป้าหมายที่ดีระบุทั้งสองมิติพร้อมกัน เช่น TRL 6 และ BRL 5 ภายใน 6 เดือน เพราะเทคโนโลยีที่ขึ้นไปถึง TRL 7 โดยไม่มีลูกค้าเลยคือการลงทุนที่เสี่ยงที่สุด

ประเมินซ้ำทุก milestone ระดับขึ้นได้และลงได้ ถ้าการทดสอบในสภาพจริงล้มเหลว TRL ควรถูกปรับลงอย่างตรงไปตรงมา

ระวังข้อจำกัด ระยะห่างระหว่างระดับไม่เท่ากัน การขยับจาก 6 ไป 7 อาจใช้เงินมากกว่าจาก 1 ไป 5 รวมกัน และการประเมินตัวเองมักให้คะแนนสูงเกินจริง จึงควรให้ผู้ประเมินภายนอก เช่น หน่วยบ่มเพาะ ช่วยตรวจ

ตัวอย่างการใช้ TRL และ BRL ตั้งเป้าและวางงบจริง ดูได้ในกรณีศึกษาวางแผนสตาร์ทอัพ 2 โครงการ ซึ่งใช้ TRL 6 กับ BRL 5 เป็นเป้าของสาย pilot แปรรูปวัสดุเหลือสับปะรด

แหล่งอ้างอิง

• NASA: Technology Readiness Levels
• DTU: KTH Innovation Readiness Level
• ASM: Innovation Readiness Level (ฉบับดัดแปลงของ Academy of Sciences Malaysia)
• ISO 16290:2013 Space systems — Definition of the Technology Readiness Levels (TRLs) and their criteria of assessment